Alle soorten › Zangvogels › Amerikaanse zangers › Azuurzanger
Azuurzanger | Setophaga cerulea
Cerulean Warbler | Reinita cerúlea
De azuurzanger leeft in de top van oude loofbossen en wordt daardoor vaker gehoord dan gezien. Het mannetje is hemelsblauw van boven en wit van onderen, met een smalle blauwe band over de borst. De soort ging sterker achteruit dan welke andere trekkende zangvogel van het oosten ook en staat als gevoelig op de Rode Lijst.
Geluid
De zang is een korte, raspende reeks die versnelt en eindigt op één hoge, aangehouden zoemtoon: zrie zrie zrie zi-zi-zi zeeee. Hij klinkt ijl en hoog, en gaat in bos met veel achtergrondgeluid gemakkelijk verloren. Het slot is het beste kenmerk, want de inleidende noten lijken op die van de brilparulazanger en de zwartkeelzanger. De roep is een kort, vlak tsjip; het vrouwtje zingt zelden, maar roept veel bij het nest.
Opname: Manuel cabrera — CC BY-SA 4.0 · Pacto Sumaco, Napo, Ecuador · xeno-canto
Herkenning
Een kleine, kortstaartige zanger. Het mannetje is helder hemelsblauw op kruin, rug en vleugeldekveren, wit op keel en buik, met een smalle zwartblauwe band dwars over de borst en zwartblauwe streepjes langs de flanken; twee brede witte vleugelstrepen en witte vlekken in de staart. Het vrouwtje is blauwgroen tot turkoois van boven en geelwit van onderen, met een bleke wenkbrauwstreep die achter het oog doorloopt en dezelfde twee witte vleugelstrepen. Hij foerageert bijna uitsluitend hoog in het bladerdak en bouwt zijn nest vaak twintig meter of hoger boven de grond, op een zijtak.
Verwarringssoorten
Het mannetje van de blauwe zwartkeelzanger is donkerder blauw en heeft een zwarte keel en zwarte flanken in plaats van een blauwe borstband. De blauwe rupsvogel heeft een lange, witomrande staart en geen vleugelstrepen. Vrouwtjes en herfstvogels zijn de opgave: de vrouwelijke azuurzanger verschilt van de tennesseezanger door de twee witte vleugelstrepen, van de zwartkopzanger in herfstkleed door de groenblauwe in plaats van olijfgroene rug en de korte staart, en van de blackburnzanger door het ontbreken van de oranje- of geelachtige keel en de donkere wangvlek.
Leefgebied
Grote, aaneengesloten oppervlakten oud loofbos met hoge, breed uitgegroeide bomen en een gelaagd bladerdak: hellingbos en bergruggen in de Appalachen, en riviervlakten en moerasbos in het Mississippidal. Bosgebieden onder enkele honderden hectaren houden zelden een populatie vast. In de winter zit hij op de oostflank van de Andes, in bergbos en in koffieplantages met schaduwbomen tussen ruwweg 500 en 2000 meter.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld volgens de USNVC — de vegetatie-indeling van de Verenigde Staten en Canada — en CMECS voor zee en kust.
Verspreiding en trek
Het broedareaal ligt in het oosten van Noord-Amerika, met de kern in de Appalachen van West-Virginia, Kentucky, Tennessee en Ohio, verder westelijk in de Ozarks en rond de Grote Meren tot Zuid-Ontario. Het overwinteringsgebied ligt grotendeels buiten dit gidsvenster: de oostelijke Andes van Colombia en Venezuela zuidwaarts tot Bolivia. In de trek gaat hij over Texas, de Golfkust en Midden-Amerika; in het voorjaar grotendeels over land, in het najaar deels over de Caribische Zee. De trek is vroeg: in juli zijn de eerste vogels alweer onderweg naar het zuiden.
- Broedvogel (zomer)
- Winter
- Doortrek
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Waar en wanneer kijken
Zoek hem in de eerste helft van mei op een boskam of bosweg waar je op ooghoogte in de kroonlaag kunt kijken, en luister naar de hoge slotzoem. Een uitzichtpunt over een bosrijk dal levert meer op dan lopen onder gesloten bos, waar de vogel recht boven je zit en je alleen een silhouet ziet.
Staat van instandhouding
De IUCN rekent de soort tot de gevoelige categorie. Partners in Flight schat de broedpopulatie op ongeveer 530.000 vogels, met een gemeten afname van circa 68 procent tussen 1966 en 2023; de laatste decennia verlopen stabieler en in de State of the Birds van 2025 staat hij op geel. De oorzaken liggen aan beide kanten van de trekweg: kap en mijnbouw met bergtopafgraving in het Appalachische broedbos, en de omzetting van schaduwkoffie en bergbos in de Andes. In Colombia is speciaal voor de soort een reservaat ingericht; in de Verenigde Staten werd in 2006 besloten haar niet onder de Endangered Species Act te plaatsen.
Wetenschappelijke naam
Setophaga cerulea | (Wilson, 1810)
Alexander Wilson beschreef de soort in 1810 als Sylvia cerulea, naar een exemplaar uit Pennsylvania; de latere plaatsing in Setophaga zet auteur en jaartal tussen haakjes. Setophaga komt van het Oudgriekse ses 'mot' en phagos 'etend'. De soortnaam cerulea gaat terug op het Latijnse caeruleus 'hemelsblauw', de kleur van het mannetje; Wilson schreef de naam met één a en die spelling bleef gehandhaafd. De Nederlandse, Engelse en Spaanse naam noemen alle drie diezelfde kleur.