Alle soorten › Eendachtigen › Eenden, ganzen en zwanen › Kuifeend
Kuifeend | Aythya fuligula
Tufted Duck | Porrón moñudo
De kuifeend is in Europa de gewoonste duikeend van stadsparken en meren, maar in Noord-Amerika is hij een schaarse wintergast die zich vrijwel altijd tussen groepen toppers en ringsnaveleenden ophoudt. Newfoundland, met zijn korte oversteek naar IJsland, is de enige plek waar hij zich elke winter in behoorlijk aantal laat zien; elders in Noord-Amerika duikt hij meestal als los exemplaar op.
Geluid
Buiten de balts is de kuifeend een stille eend. Het mannetje brengt bij het baltsen een zachte reeks fluittonen voort, die minder dan een seconde duurt en ook als vlieggeluid dienstdoet. Het vrouwtje laat een schor, schrapend geluid horen en een korte, blaffende vliegroep. In de vlucht maken de vleugels bovendien een zacht fluitend geluid, dat een overvliegende groep vaak eerder verraadt dan de roep.
Opname: Sonothèque ADVL — CC0 · Arrondissement de Fougères-Vitré (near Val-Couesnon), Ille-et-Vilaine, Brittany, France · xeno-canto
Herkenning
Het mannetje is vrijwel geheel zwart, met scherp afgestoken witte flanken, een geel oog en een grijze snavel met een zwarte punt; op het achterhoofd hangt een dunne, slappe kuif die in bepaalde lichtval een paarse of groene glans op de kop laat zien. Het vrouwtje is bruin, met een minstens aangeduide kuif, een gelig oog en soms wit aan de snavelbasis en onder de staart. Onvolwassen mannetjes zijn zwartbruin met een korte kuif en vegen wit op de flank. Beide seksen hebben een rond hoofd met een steil voorhoofd en een platte kruin, en tonen in de vlucht een brede witte vleugelstreep die tot in de handpennen doorloopt.
Verwarringssoorten
In Noord-Amerika wordt de kuifeend vrijwel altijd tussen toppers gezocht, en het meest lijkt hij op de kleine topper (Aythya affinis): beide zijn zwart-wit met geel oog, maar de kuifeend is kleiner, heeft de langere kuif en witte in plaats van grijze flanken bij het mannetje, en een vleugelstreep die verder doorloopt dan bij de kleine topper. Van de topper (Aythya marila) onderscheidt hij zich door de kleinere maat en de kuif, die geen van beide toppers heeft. Het vrouwtje kan ook met de ringsnaveleend worden verward, maar mist diens scherpe witte oogring en snavelband.
Leefgebied
In zijn oorspronkelijke Europese areaal gebruikt de kuifeend zowel natuurlijke meren als door mensen aangelegd water, tot stadsvijvers toe. De weinige vogels die Noord-Amerika bereiken, sluiten zich aan bij groepen kleine topper of ringsnaveleend op juist zulk water: open, meestal zoete meren en vijvers, vaak binnen de bebouwde kom, zoals het stadsmeer van St. John's waar de soort ieder jaar overwintert.
Waar de vogel het meest zit, ingedeeld volgens de USNVC — de vegetatie-indeling van de Verenigde Staten en Canada — en CMECS voor zee en kust.
Verspreiding en trek
De kuifeend broedt in het noordelijke Palearctisch gebied, van IJsland tot Kamtsjatka, en overwintert normaal in West-Europa, Noord-Afrika en Zuid- en Zuidoost-Azië. Vogels die de Atlantische Oceaan oversteken belanden het vaakst op Newfoundland, waarschijnlijk vanuit IJsland, waar de soort elke winter in wisselende maar soms tientallen tellende aantallen bij St. John's verschijnt. Verder is hij als zeldzame, onregelmatige dwaalgast gemeld uit dertig Amerikaanse staten en alle tien Canadese provincies, meestal als los exemplaar tussen een groep toppers.
- Jaarrond
- Broedvogel (zomer)
- Winter
- Doortrek
- donker = kerngebied, licht = dun verspreid
Waar en wanneer kijken
Zoek hem 's winters tussen groepen kleine topper en ringsnaveleend op een open meer, en laat het oog eerst over de kuif en de witte flanken gaan voor je op kleur let — bij twijfel is de kuif zelf op afstand het snelst te zien. Op Newfoundland is Quidi Vidi Lake, midden in St. John's, de plek waar de soort het meest betrouwbaar is.
Staat van instandhouding
Wereldwijd is de kuifeend niet bedreigd en telt de soort miljoenen vogels; voor Noord-Amerika gaat het steeds om een handvol individuen die zich bij toppers voegen, zonder eigen broed- of overwinteringspopulatie. Instandhoudingsrisico's die in Europa spelen, zoals verlies van overwinteringswater, raken de Noord-Amerikaanse waarnemingen dus niet rechtstreeks.
Wetenschappelijke naam
Aythya fuligula | (Linnaeus, 1758)
Linnaeus beschreef de soort in 1758 als Anas fuligula, bij de eenden; omdat ze later in een ander geslacht is geplaatst, staan auteur en jaartal tussen haakjes. Het geslacht Aythya werd in 1822 door Boie ingevoerd, naar het Oudgriekse aithuia, een bij Aristoteles genoemde zeevogel die nooit met zekerheid is geïdentificeerd. De soortnaam fuligula is Latijn voor 'roetkeel', van fuligo ('roet') en gula ('keel'), naar het donkere verenkleed. De typelocatie ligt in Europa; Linnaeus zelf beperkte haar in 1761 tot Zweden.